Skip to main content

Een kort verhaal of kortverhaal, bij voorkeur maar niet beperkt tot maximaal 1000 woorden, is een kort prozawerk, langer dan een anekdote en korter dan een novelle en zich gewoonlijk beperkend tot slechts enkele personages.

Hits: 24

Niet ver van de waarheid

Ik vertel het maar meteen: de waarheid bestaat niet! Ik hoop niet dat ik nu mensen heb gekwetst, maar als het zo is, dan moet het maar. Ik heb het daarbij niet over ‘deep fake’ of alle nepwerkelijkheden die je met artificiële intelligentie kunt creëren. Ook zonder die technieken in de waarheid glad als een aal.  Sinds jaar en dag breken filosofen al het hoofd over de vraag of iets ‘waar’ kan zijn. Ga maar na, alles wat wij met onze zintuigen kunnen waarnemen, vertalen onze hersenen naar een betekenis. Onze individuele betekenis want ieder mens knutselt met de eigen waarnemingen en brein lekker een gezellige waarheid in elkaar. Immers hoe weet ik of jouw kleur groen hetzelfde is als het groen dat ik zie? Heeft die vrouw daar een lekker kontje of een net iets te dikke bips? Of is het sowieso een verwerpelijke seksistische vraag, waarvan iemand anders weer vindt dat die moet kunnen? En die tophit, is dat nou muziek of gewoon een bak herrie? Heb ik enige waarde op deze wereld of ben ik gewoon een milieuverontreinigende poep- en pismachine? Zeg zelf, ieder mens bepaalt voor zichzelf wat waar is en omdat we vinden dat over smaak niet valt te twisten, mag dat ook. In principe. Want stiekem vinden we onze eigen waarheid het meest kloppen en daar willen we dan ook graag andere mensen van overtuigen. Soms met argumenten dan weer met geweld. Al die waarheden waar we elkaar van willen overtuigen zijn meestal niet te bewijzen. Het zijn slechts de geknutselde bouwwerkjes van onze persoonlijke waarneming die we op z’n zondags ‘theorieën’ noemen. We gaan vervolgens op sociale media op zoek naar mensen die vergelijkbare bouwwerkjes hebben geknutseld en met hen maken we er een gezamenlijke versie van en die noemen we dan ‘de Waarheid’. Mensen die ‘deze Waarheid’ ontkennen, verketteren we. Die kunnen of willen de werkelijkheid niet zien. Die moeten we of overtuigen of te vuur en te zwaard bestrijden.

Het duidelijkst zie je dat aan complottheorieën. Een complottheorie veronderstelt een verborgen mysterieuze kracht die achter alles zit. Als het om een religie gaat, heet die kracht God, als het om de economie gaat noemen we die het World Economic Forum (WEF), bij het milieu zijn dat linkse klimaatdrammers en ga zo maar door. Het leuke van complottheorieën is dat voor- en tegenstanders ervan elkaar zo lekker sappig naar het leven staan. De voorstanders noemen we gelovigen en de tegenstanders ketters, duivels, domme kinkels of wappies. Telkens gaat het daarbij niet om de waarheid maar om het geloof dat iets waar is. Hoe onwaarschijnlijker de theorie, hoe aantrekkelijker het geloof erin, zo lijkt het. Het geloof leidt lekker af van de werkelijkheid waardoor de massa niet ziet dat er enkelen steeds rijker door worden en velen steeds armer. Wat zeg je? Een complottheorie? Nee hoor. Het is goed waarneembaar dat de kloof tussen rijk en arm voortdurend groeit. Geen theorie dus maar een feit, maar misschien gaat er wel een complot van superrijken onder schuil, wie zal het zeggen.

‘Ik geloof iets pas als ik het zie!’, hoor ik wel eens roepen. Als u daar ook van overtuigd bent, moet ik u condoleren, want dan bent u dood. Als u niet gelooft in de zuurstof die u moet inademen om in leven te blijven omdat u die niet kunt zien, dan kan het niet anders of u bekijkt met gesloten ogen het gras van onderen. We kunnen lucht wel zichtbaar maken door analyse-instrumenten die door de wetenschap zijn ontwikkeld. Ah, het W-woord is gevallen. Wetenschap, ook maar een mening toch? Eh, nou nee. De wetenschap construeert ook allerlei bouwwerkjes maar dat gaat anders dan gezamenlijk knutselwerk via sociale media. De wetenschap begint ook met waarnemingen. Je ziet bijvoorbeeld dat hoe meer ijsjes er gegeten worden aan het strand, hoe meer mensen er verdrinken in zee. In de statistiek zegt men dan dat er een correlatie, een samenhang, is tussen de ijsverkoop en de verdrinkingen in zee. Een complottheorie gaat af op zo’n correlatie: Er zijn zwemmers verdronken die vooraf ijs hadden gegeten hadden. Dus door ijs te eten verdrink je. Dat is natuurlijk lang niet spannend genoeg voor een complottheorie. Daar hoort nog een lekker sausje bij. Het WEF dwingt fabrikanten om een stofje aan ijs toe te voegen waardoor blanke zwemmers versneld onderkoeld raken en verdrinken waardoor het WEF weer een stukje omvolking realiseert.

In de wetenschap daarentegen is bekend dat een statistische samenhang tussen twee verschijnselen nog niet wil zeggen dat er tussen die verschijnselen een oorzaak en gevolg relatie bestaat. Dat gaan de jongens en meisjes van de wetenschap dan eerst gezellig zitten uitvogelen. Ze beginnen met een vraag. Bijvoorbeeld: ‘Vergroot het eten van ijsjes de kans op een verdrinkingsdood in zee?’ Dan gaan ze op onderzoek uit om te kijken of dat ook zo is. Gingen ijseters eigenlijk wel zwemmen en aten de verdronken zwemmers vooraf ijs? Stel dat vast komt te staan dat 20% van de ijseters daarna ging zwemmen en dat 5% van verdronken zwemmers vooraf een ijsje at, dan is moeilijk te concluderen dat ijs eten tot de verdrinkingsdood leidt. Dan kom je bij de vraag waarom men ijs at en wat maakte dat men ging zwemmen? Dan blijkt dat er een ander aspect is dat de correlatie verklaart: warm weer. Bij warm weer eten mensen meer ijs en gaan er meer zwemmen in zee. Hoe meer mensen in zee hoe meer mensen er potentieel kunnen verdrinken. De wetenschap werkt op een manier die de waarheid benadert. Door op basis waarnemingen, aannames te formuleren en die vervolgens met zo veel mogelijk nieuwe waarnemingen van zoveel mogelijk andere mensen te toetsen kun je voorzichtig een uitspraak doen, want wetenschappers weten dat het altijd ook nog anders zou kunnen zijn. Stel dat in een later onderzoek blijkt veel mensen ongeacht het weer in zee zijn gaan zwemmen omdat een influencer heeft beweerd dat zeewater je huid beschermt tegen ouder worden en dat je in zout water niet kunt verdrinken, dan blijkt de waarheid weer net iets anders te zijn.

De waarheid is met andere woorden een slag in het duister en als er werkelijk doortimmerd wetenschappelijk onderzoek aan ten grondslag ligt, is het een gecalculeerde slag die het duister enigszins vermindert. Hé, daar heb ik ineens een waarheid te pakken. Nee, nee geen waarheid als een koe, want een koe is ook maar een woord dat aan een waarneming wordt gekleefd.

Martin Reekers, 2024

©

Jouw waardering of commentaren? Klik op een van de balken hieronder.

LEZENSWAARDIG?

Klik opom de gewenste score te kiezen en dan op Waardeer.

COMMENTAAR
Auteurs stellen een reactie op prijs. Alvast onze dank voor jouw commentaar.
Laat reactieformulier zien

Recente inzendingen

Lezenswaardig

Jury